18 an vowes war an treth

yth esa an howl ow trehevel a-ugh an dre, ha dalleth y wolow dhe splanna skav war an mordonnow, meur aga tros hag ev a rolya war an morrep. trosek seulabrys o an goelannes, ow skrija yn ayr a-ugh, po kedrynna war an treth, ha skav ha hoelanek o an gwyns ow tos dhiworth an mor. teg o an gewer an mytten na. y fia toemm pan via an howl moy drehedys.
nyns esa denvydh ena, mes denvydh a via a’y sav war tewennow meur warlegh an dre gwelsa an stretys kosel hwath, gans nebes den yn-mes ow kul aga negys myttinweyth. mes y’n eur na, an keun a wre biw an stretys.
y’n chi mor y’n dre ma yth igeras mowes daras hy chambour, mos yn skav a-hys an scotchforth ha diskynna an gradhow yn unn poenya. yowynk o hi, melyn hy gols ha hir, ow koedhes a dro hy diwskoedh yn unn tervans bys yn hy thin. hi a wiskas dillasenn a wias moen, hir y lostenn, meur y lanow, niwlek y lywyow. Y’n mes a poenyas an mowes ma, hag talghenna roes dhiworth rastel esa a dherag an chi ha’y maylya adredhi, a-hys an stret a boenyas yn despit dhe geun ow poenya gensi, ha hartha a dro dh’y dewufern.
denvydh a via a’y sav war tewennow meur warlergh an dre y hwelsa an vowes hag hi ow tos yn-mes skeusow an chiow, ha maylys hy roes yn stroth a dredhi y hevelsa dhodho kepar hag y fia lost a buskes dhe’n vowes, drefenn bos lannow hy lostenn a dro dh’y dewufern. dhe’n treth a boenyas, ha metya orth nebes mowesi erell ena ha kanstellow meur gansa, lost a buskes dhe pub huni oll. warbarth yth ethons i a-hys an treth bys y’n kribow. y fia klywys aga levow y’n gwyns, changys yn ankoth inter levow an goelannes.
ughel an howl orth an morlanow, hag an mowesi ow restra aga roesow, orth aga displewyas yntra pennow an kribow rag gwitha an puskes esa y’n gores na ow tybri hag an morlanow ow kila. y’n dowr bys y’n aga elgethyow a oberas i. ena wosa aga bos yowynk, gwari a wrug, ow neuvya ha sedhi warbarth, lowen aga hwerthin y’n gewer splann. A-hys an treth dien yth esa mowesi y’n par na ow neuvya po a’ga esedh yn-mysk an kribow, ow klappya ha hwerthin hag ow kribas an goemmon y’n mes aga gols hir ha melyn. heb mar, kepar dell wrons mowesi yowynka oll hag i owth oberi warbarth, kana a wrussons, ughel aga levyow, gwyls aga hanyow esa y’n yeth ankoth a’n termyn koth na.
orth an mordryk, yth esa enter an kribow myns bras a buskes rag kuntelles, ha pur bysi vons an mowesi orth aga gorra yn aga hanstellow meur . ena, y hwrussons i daskemmeres aga roesow dhiworth penn an kribow, omwiska y’n agan lostenn hir ha lanow h’aga maylya adredha ha gasa an treth, ha pub dhiw anedha ow toen kanstell boes a buskes splann.
troesek veu an dre y’n eur na, lies an dus ow mos ha dos y’n stretys. An mowesi a doen aga hanstellow dhe benn an tewennow dhe’n fogow esons ena rag aga bos megys gans aga breder ha tasow rag marghasow an bys.
ena, yth eth pub mowes tre.

gwithans an stevell omwolghi.

hwithra an chi dien a wrussons an fleghes, ha’n stret yn mes kekeffrys, mes ny allons i kavoes aga hwoer varyes. martesan hi re wrussa mos dhe’n treth dhe kavoes hi mamm. sara a boenyas dhe’n treth ha gweles hy mamm a’y sav yn unnigeth orth amal an mor, heb glenda.

nyns esa hy mamm pell dhiworti, mes ha’y dewlagas orth hy havoes y heveli dhedhi hy dhe vos pur pur bell dhiworti, kepar dell hi dhe vos yn bys erell. berrdermyn yth esa an vowes bhyghan kepar ha dalghennys, hag entra hy mamm ha’y honan yth esa raw ankoth. y’n pols na hi a klywas raw entra hy mamm ha’n gorwel, esa ynwedh raw gans an bys arall na esa mar koynt ha ankoth.

hi an jevo own, mes byttegyns, hokya a wrug kyns ervira gasa hy mamm ena heb hy ankresya. martesan glenda re dehwelas tre. wortiwedh hi a boenyas tre, ha metya orth gras ha trevor yn-mes aga chi. ny re wrussons i kavoes glenda hwath.

troblys ens i, mes gras a leveris, ‘hi re dhehweles tre hy honan pub torn arall. res yw marnas gortos.’

‘gwren kavoes li,’ yn-medh sara.

‘dar!’ yn-medh trevor. ‘ny wrugavy y bareusi. yma padell-dhorn a losow war moes y fynnen kegi, mes re dhiwedhes yw lemmyn. pyth dhe wul? baramanenn? prena pastiow?’

‘nyns eus bara lowr rag baramanenn. gwren prena pastiow,’ yn-medh gras.

‘gwrewgh gortos a-ji. my av dhe’n gwerthji.’ hag ev ow treylya ha kerdhes dhe ves in skav, ev a leveris yn-wedh yn ughel, ‘gwrewgh gwitha an stevell omwolghi! hy havoes ena kyns a wrusson ni wosa…’ mes ev a hedhis ena, ow prederi yth esa dus erell y’n stret orth y glywes. poenya a wrug dhe’n popti.

mos a-ji y hwrussons an gevellesow. yeyn re wrussa mos ha bos an ti, ha res o gul pot arall. ‘ke a-ugh ha gwitha an stevell omwolghi,’ yn-medh sara. ‘my gwrav an ti.’

gras yskynna an gradh ha sedhes war an leur rag gortos. y hwrussons eva an dhiw vires aga thi warbarth, a-dal daras degys an stevell omwolghi. mar kwrella glenda dehweles, hag assaya dhe mos dhe’n stevell omwolghi, res o dhedhi tremena an skotchfordh na, ha passya an gevellesow. ena y fien wodhvos an fordh hi dhe tremena rag diank ha dehweles. ny troblys ens i: sur ens i y dehwelsa aga hwoer varyas keper dell dehwelas hi pub torn kyns. i gwarions kartennow rag spena an termyn yn lowen lowr.

wortiwedh, klywys veu tros trevor esa ow dehweles tre gans an pastiow. sara a boenyas yn-dann rag metya orto, mes gras hokyas war benn an gradh hag ervira dhe vires yn skav unnweyth arall war an stevell omwolghi.

yth esa trevor seulabrys y’n gegin ha sara ow trehedhi ena. ‘ni a wrug potti arall,’ yn-medh hi.

‘splann! pur skwith ov vy!’ yn-medh trevor. yth esa tesenn dhyenn vyghan rag pub den oll rag dybri gans y basti. ev a’s gorra war an voes, heb platyow, ha govynnas, ‘ple ma gras?’

‘hi a dheu. a dheudh jy, a ras?’ mes nyns esa worthyp. ‘ras? deus yn rag!’ mes yth esa taw a-ugh.

ple'ma glenda?

yn tiogel o glenda, mes fatell a wrug hi mos dhiworth an esedhva dhe’n stevell omwolghi heb y’s gweles? nyns esa fordh vydh, dell heveli. ev a brederas yn town berrdermyn hag ena ev a porthas kov a’y vos yn mes an skotchfordh unnweyth rag gorra ena an lytherow, neb esa war an leur a-dherag dhe dharas an chi, gesys gans an lythervas.

meur o y varth! ny hallsa ev bos yn-mes an skotchfordh saw nebes polsyow. yth esa dew lyther. ev re wrussa redya aga trigvaow, hag gweles aga bos reknow. ev re wrussa aga gorra yn aga le y’n gegin, gans an reknow erell war daras an yeynell, synsys gans tennveynow yeynell. ena dehweles dhe’n skotchfordh a wrussa, ow korra an darvos yn-mes y vrys. dell heveli, mos a-ugh re wrussa glenda hag ev y’n gegin!

troblys ova. yn usadow, ny wra y hwoer prattys. res o hy gwitha yn prederus, rag ha hi varyas, gwandra treweythyow a wren, mes ny wre hi assaya dhe omgutha rag y wul. lemmyn, dell heveli, diank dhiworth y with dres entent a wre. rag henna, pur droblys ova. yn tiogel o hi lemmyn, ha nyns o travydh kamm, mes res vydh dhodho hy gwitha gwell.

trevor a besyas glanhe an chi, meur y ras bos hy hwoer a-ugh, rag nyns esa fordh vydh hi dhe alloes diank. hag ev a glanhas an esedhva yn skav, mires yn fenowgh dres daras an esedhva orth an skotchfordh a wre. ytho ny allsa glenda tremena an fordh na heb y’s gweles. heb tremena an fordh na, ny allsa gasa an chi.

hwath o hi ow kana y’n badh hag ev dhe worfenna y ober y’n esedhva. y hyllir mires orth an skotchfordh dhiworth an gegin. ena eth ev ha dalleth omwolghi an loer. ughel o tros an dowr ow leunhe an kelorn. ny attendyas trevor bos worfennys tros a dhowr ow leunhe an badh a-ugh, ha ganso, kana y hwoer. yn skav a oberas ev, ha pes da ova dhe glywes ev dhe besya mos ha bos gwell ow kul ober an chi.

hag ev a glywas henn, y tallethas y fantasi usadow. herwydh y dybyans, pes da ganso o y das; dhiworth y das o an lawa neb ev dhe ri dh’y honan. yn town o y geskows gans y das, dell heveli, hag ev owth oberi ogas ha heb klywes, ken ve ankevys yn tien a dhesempis, ha wosa worfenna y lanhe, y hwrug pareusi dh’y honan pott te, ha skwith wortiwedh, meur o y ras orth y eva.

ev a wrug a’y esedh dhe’n moes kyns ev dhe perthi kov a lenda. ny glywas ev hy lev. mes sur ova nag allsa hi diank dres an skotchfordh heb y’s gweles. re skwith ova dhe sevel a dhesempis, ha lemmyn, yth esa an gevellesow ow tehweles tre a-brys.

‘eus te lowr ragon?’ a wovynnas gras ow mos a-berth y’n gegin, hag hy hwoer ow pesya a-hys y’n skotchfordh war hy lergh. heb gortos rag y worthyp, y talghennas an pott te ha mires orth an te esa hwath ynno. ‘lowr, dhe wir!’ y harmas hi dh’y hwoer, esa seulabrys owth yskynna orth an gradhow.

‘pleth a sara?’ trevor a wovynnas.

‘res yw dhedhi pisa.’

sevel a wrug trevor ha mos dhe’n daras. ‘yma glenda y’n badh, a sara! gwra aspia orti, mar pleg, rag gweles pyth hi dhe wul.’

mes yth esa an vowes vyghan a-ugh seulabrys, owth igeri daras an stevell omwolghi, ha garmas a wrug hi hy gorthyp: ‘nag eus! gwag yw an stevell omwolghi!’

y'n gegin

slynkya yn-mes a’ga hadoryow an gevellesow a wrons, mes sygera ow kasa an gegin, ha hedhi orth an daras. trevor re wrussa mos a-berth y’n stevell ow kewsel hwath. “mar kwrylli krysi henna, prag y hwreta mos pub dydh oll dhe’n treth, ha mires orth an mor? ty a wayt y dhehweles tre, na wres?”

“res yw dhis leverel dhyn an gwirioneth,” yn-medh gras. “dha deylu on ni. agan mamm os ta.”

“wel, ny vynnav ri dhis gwaytya falslych...” a dhallethas hi. “martesan venyn pur gokki ov vy, mes y hwonn dhe wir yn fyw yw agas tas. brys ow horf a woer bos ewn lavar gwythyades kres, mes brys ow enev...” hi a hedhas berrdermyn owth anella yn town. ena hi a besyas, “my a’n klywes... treweythyow... hwath... my a’n klywes...”

yth esa an mowesi ow tos arta y’n gegin, ha’ga mamm ow mires orth an voes, heb drehevel hy fenn. yth esa taw, saw tros bellwolok glenda dres an fos. trevor a wovynn, “pandr’a a wra ev leverel?” gwynn o y enep, ha ownek.

“ogh, ny lever travydh, po ny allav klywes y eryow...”

“a wreta y weles?” a wovynnas sara.

hy mamm a viras orth an fos, gwag hy enep, kepar ha enep glenda ha hi dhe ves yn hy bys arall. ena hy a leveris, “my a wel y enep... yn fenowgh... y dewlagas ow mires orthiv. mes na wrav... my ny’n wel... my a’n aswonn gans skiansow erell... ev a wra ow gelwel, heb lev, heb tros vyth mann, ha ny allav sevel orth y elwel. ny allav omlettya krysi y vos ev, yn fyw... res yw dhymm mos dhe’n treth rag goslowes ha mires ragdho... yma edhomm dhodho ahanav.”

“ple ma ev?” a wovynnas gras.

“ny wonn mann... ny hyllir y vos le vydh. ny hyllir y vos war an mor hwath. mes ny grysav y vos war dir. tro-ha’n gorwel my a vires pub eur oll. y hwonn ev dhe vos ena... mes, i a’gan hwilas war bub ynys...”

wosa berrdermyn gras a leveris, “martesan beudhys yw, ha ty ow klywes y darosvann.”

“yn fyw yw dha das, sur ov vy!” a garmas hy mamm, serrys hy lev distowgh, ha’n vowes vyghan a dreylyas dhe’n fos ha dalleth dhe oela. Dres nebes mynysennow yth esa trosyow hy oela ow leunhe an stevell, kepar dell wre an stevell hy honan oela gans galar pur dhown hag i a biwas oll an galar na.

ena an vamm a leveris, “drog yw genev, gras, hwegenn. deus omma.” an vowes eth hag esedha yn kador glenda, ha poesa war hy mamm, kepar ha glenda, bregh hy mamm a-dro dh’y diwskoedh.